Gevaarlijke stoffen in het lab: kennis is je belangrijkste beschermingsmiddel

In een universitair medisch centrum werken we dagelijks met gevaarlijke stoffen, veelal in labs. Gevaarlijke stoffen zijn onmisbaar voor diagnostiek, onderzoek en patiëntenzorg, maar ze vragen wel om zorgvuldig handelen om ongelukken te voorkomen. Veilig werken  kan prima als iedereen zich aan de voorschriften houdt. Peter van Veen is Adviseur Gevaarlijke Stoffen en Milieukundige in het Erasmus MC en sinds kort voorzitter van de werkgroep Gevaarlijke Stoffen van de gezamenlijke umc’s. Hij legt uit wat de umc’s doen om veilig werken in het lab zo makkelijk mogelijk te maken en wat je zelf kunt doen.

Weet waarmee je werkt

Iedereen die in het lab met gevaarlijke stoffen gaat werken, volgt verplicht scholing. In veel umc’s is dat een e-learning. Die scholing behandelt onder andere lokale werkafspraken, instructies voor opslag en afvoer, procedures over het omgaan met morsen spills en het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen. Die kennis is geen formaliteit, maar vormt je belangrijkste beschermingsmiddel. Weten of je werkt met een CMR-stof (kankerverwekkend, mutageen of reproductietoxisch) of een vluchtig oplosmiddel maakt direct verschil in hoe je je werk organiseert.

Op Dokterhoe is veel informatie beschikbaar over veilig werken met gevaarlijke stoffen. Die informatie is logisch geordend: van aanschaf, transport, registratie, opslag, veilige werkwijze tot afvalbeheer.

De juiste maatregelen op de juiste plek

Om zo veilig mogelijk te werken volgen we in de umc’s altijd de STOP-strategie:

• eerst kijken of Substitutie mogelijk is, dus of de stof te vervangen is door een minder gevaarlijke stof,
• dan Technische maatregelen nemen zoals werken in een zuurkast,
• vervolgens Organisatorische afspraken over bijvoorbeeld hoe lang met een stof gewerkt mag worden,
• en als laatste, Persoonlijke beschermingsmiddelen gebruiken.

Raadpleeg voor je daadwerkelijk aan de slag gaat met een stof de UMCNL Databank gevaarlijke stoffen. Daarin staat gevalideerde veiligheidsinformatie over meer dan 6.000 gevaarlijke stoffen.
H-zinnen en P-zinnen zijn belangrijk om te bestuderen. Van de H-zinnen staat op Dokterhoe een printbare A3-poster. Die hebben wij in het Erasmus MC op de deur van de opslag van gevaarlijke stoffen gehangen. Wie een stof pakt, kan direct zien wat de gevaren zijn. We proberen daarmee met de informatie aan te sluiten bij de behoefte van de lab-onderzoeker, die zit niet altijd achter een computer en kan minder makkelijk informatie opzoeken. Belangrijk daarbij is om te weten dat de informatie op Dokterhoe, net als de informatie van je umc betrouwbaar en actueel is. Dat weet je bij andere internetbronnen niet altijd zeker.

Meer filmpjes en alles Engelstalig

Omdat we op het lab ook buitenlandse onderzoekers zien, hebben we de poster met H-zinnen ook in het Engels gemaakt, net als alle andere informatie over gevaarlijke stoffen op Dokterhoe. Ook hebben we een introductieflmpje over veilig werken met gevaarlijke stoffen en enkele korte filmpjes over good practices zoals adequaat reageren bij een ongelukje met chemicaliën.

Onwetendheid vaak oorzaak incident

De medewerkers in onze labs zijn grofweg in drie groepen te verdelen: vaste medewerkers, PhD-studenten en masterstudenten. Die laatste groep wisselt jaarlijks en is vaak maar kort in het lab. Als we onverhoopt een (bijna) incident hebben, is het veelal door onwetendheid van studenten. Zo spoelde onlangs een student xyleen door de gootsteen. Dat mag niet, want het kan tot een ontploffing in het riool leiden. De student bleek niet bekend te zijn met het Veiligheidsinformatieblad. Voor mij als Adviseur Gevaarlijke Stoffen een goede  aanleiding om veilig werken weer onder de aandacht te brengen.

Heb je twijfels over een stof of werkwijze? Raadpleeg eerst de informatie van je umc en het veiligheidsinformatieblad en kijk op Dokterhoe. Kom je er niet uit? Neem dan contact op met een arboadviseur.

Meer info:

Peter van Veen, Adviseur Gevaarlijke Stoffen en Milieukundige bij Erasmus MC, voorzitter van de werkgroep Gevaarlijke stoffen van de gezamenlijke umc’s: p.vanveen@verwijder-dit.erasmusmc.nl