Nieuwe video: zo kies je een veilig vernevelsysteem
Vernevelen is in umc’s een manier om geneesmiddelen toe te dienen. Maar hoe kies je een vernevelsysteem dat niet alleen effectief is voor de patiënt, maar ook veilig voor medewerkers? Om daarbij te ondersteunen is een nieuwe animatievideo ontwikkeld. Daarin wordt stap voor stap uitgelegd waar zorgprofessionals, arbodeskundigen, inkopers en medisch-technische afdelingen op moeten letten bij de aanschaf van een nieuw vernevelsysteem.
Bescherming van patiënt én medewerker
Harry Kuijpers, arbeidshygiënist bij het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en voorzitter van de werkgroep Veilig werken met geneesmiddelen en Cytostatica van UMCNL en NVZ, legt uit wat het belang is van de keuze voor een veilig vernevelsysteem. “Bij vernevelen wordt een vloeibaar geneesmiddel omgezet in een fijne nevel die de patiënt inademt. Een deel van die nevel kan echter ook in de omgeving terechtkomen en medewerkers kunnen dat inademen. Twintig jaar geleden zag je nog regelmatig dat vernevelde geneesmiddelen ongecontroleerd de ruimte in kwamen. Inmiddels weten we veel beter welke maatregelen effectief zijn om blootstelling van medewerkers te voorkomen. Dat is beter voor medewerkers, maar ook voor de patiënt. Geneesmiddel dat in de ruimte terechtkomt, bereikt immers niet de longen van de patiënt.”
Begin bij de risicoklasse van het geneesmiddel
In de arbocatalogus Veilig werken met geneesmiddelen is een indeling opgenomen, waarbij geneesmiddelen worden ingedeeld in de klassen A, B en C. Klasse A geeft geen of beperkte gezondheidseffecten. Klasse B kan sensibilisering of overgevoeligheidsreacties veroorzaken. Klasse C omvat geneesmiddelen met CMR- en/of extreem toxische effecten. De geneesmiddelen met CMR-effecten hebben kankerverwekkend eigenschappen, veranderen erfelijke eigenschappen en/of zijn schadelijk voor de voortplanting of het nageslacht. De gevaarsklasse bepaalt welke maatregelen nodig zijn. Harry: “Bij een klasse C-geneesmiddel moet je technisch gezien het best mogelijke vernevelsysteem kiezen. Bij middelen met een lager risico kan een eenvoudiger systeem voldoende zijn. Daarom moet je altijd eerst kijken welk geneesmiddel wordt verneveld en pas daarna naar het systeem.”
Hoe komt geneesmiddel in de ruimte terecht?
Er zijn drie routes waarlangs het vernevelde geneesmiddel kan vrijkomen:
- via de uitlaat van het systeem wanneer geen expiratiefilter aanwezig is
- via het mondstuk wanneer de toevoer niet wordt onderbroken als het mondstuk uit de mond gaat
- via de patiënt door uitademen, praten of hoesten
Voorkom verspreiding
Systemen die verspreiding van nevel zoveel mogelijk beperken hebben de voorkeur. Harry: “Een expiratiefilter op de uitlaat en een toevoeronderbreker zijn belangrijke voorzieningen. Zeker bij risicovolle geneesmiddelen kunnen die een groot verschil maken voor de blootstelling van medewerkers.”
Test systemen in de praktijk
De veiligste technische oplossing is niet automatisch de beste keuze voor een ziekenhuis. Ook gebruiksgemak speelt een belangrijke rol. Harry adviseert daarom om verschillende systemen in de praktijk te testen voordat een definitieve keuze wordt gemaakt. “Bij succesvolle aanschaftrajecten zie je dat verpleegkundigen, artsen, medisch technologen, een arbeidshygiënist en een inkoper samen optrekken. Laat gebruikers met verschillende systemen werken en vraag naar hun ervaringen. Een systeem dat lastig werkt, wordt uiteindelijk minder veilig gebruikt.”
Vijf stappen naar een goede keuze
De nieuwe animatie op Dokterhoe laat zien hoe ziekenhuizen stap voor stap tot een veilige keuze kunnen komen:
- bepaal de gevaarsklasse van het geneesmiddel
- beoordeel of vernevelen de beste toedieningsvorm is
- breng in kaart via welke routes geneesmiddel kan vrijkomen
- stel de benodigde systeemeisen vast
- test de bruikbaarheid van het systeem in de praktijk
Harry tot slot: “Het mooie van deze aanpak is dat nu alle umc’s en ziekenhuizen dezelfde uitgangspunten kunnen gebruiken. Daarmee ontstaat een eenduidige en onderbouwde manier om veilige keuzes te maken.”
Meer info
Harry Kuijpers, arbeidshygiënist bij het Catharina Ziekenhuis Eindhoven, voorzitter werkgroep Veilig werken met geneesmiddelen en Cytostatica van de gezamenlijke umc’s (UMCNL) en de algemene ziekenhuizen (NVZ), harry.kuijpers@catharinaziekenhuis.nl
